Χρήστης:Dgolitsis - TerritorioScuola Wikipedia Ελληνικά

Χρήστης:Dgolitsis - TerritorioScuola Wikipedia Ελληνικά

Το Ανώτερον Σχολείον Κυρίτζη Καστορίας (1710-1831…) από τον Μεθόδιον Ανθρακίτην μέχρι τον Αργύριον Παπαρίζον…

Ο Ματθαίος Παρανίκας ως Διευθυντής
 της Ευαγγελικής  Σχολής Σμύρνης (1878)

ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ βιβλιογραφική αναφορά για την παιδεία στην Καστοριά μάς την παρέχει  ο Ματθαίος Παρανίκας στο Σχεδίασμά του.. [1] που αναγνώσθηκε εις τον Ελληνικόν Φιλολογικόν Σύλλογον τον Ιούνιο του 1866 στην Κωνσταν-τινούπολη. Εν Καστορία πατρίδι του φιλογενεστάτου Μανολάκη (1660 ακμ.) εικάζομεν, ότι συνέστη Σχολή κατά τα μέσα της ΙΖ΄ εκατοντ.. υπ΄αυτού τούτου.

ΑΝΑΜΕΣΑ στους δασκάλους που κατά καιρούς δίδαξαν στην Καστοριά αναφέρεται και το όνομα του Κρητικού Γερασίμου Παλλαδά, του κατόπιν Πατριάρχη Αλεξανδρείας (1688-1710). Ο Παλλαδάς, μη μπορώντας να επιστρέψει στην Κρήτη μετά την κατάκτησή της από τους Τούρκους (1669), πήγε στην Καστοριά, όπου φαίνεται να δίδαξε έως τα 1686 [2].

Ο Μεθόδιος Ανθρακίτης στην ηλικία των σαράντα οκτώ ετών εγκαταλείπει τη Βενετία, όπου ήταν εφημέριος και λειτουργούσε στον Ορθόδοξο Ναό του Αγίου Γεωργίου κι έρχεται στην Καστοριά ως αναγνωρισμένος ήδη Λόγιος και Θεολόγος προσκεκλημένος από τον Γεώργιο Καστοριώτη ή Καστριώτη το 1708 για να διδάξει στην Εκκλησιαστική του Σχολή (των Ιερών Γραμμάτων, όπως ονομάζονταν τότε και  λειτουρ-γούσε  από το 1705) στη συνοικία του Αγίου Νικολάου Μουζεμβίκη.

Μόλις είχε τυπωθεί στο γνωστό τότε εκδοτικό οίκο των Γλυκήδων από τα Γιάννενα το τρίτο του βιβλίο μετά την Πνευματική Επίσκεψιν: Βοσκός Λογικών προβάτων. Αποβλέπει στην πνευματική κατάρτιση των ιερέων και πραγματοποιεί τολμηρές ανατοποθετήσεις στη χριστιανική ηθική συμπεριφορά. Δεν διστάζει να κρίνει με αυστηρότητα τη συμπεριφορά του κλήρου και με σκληρή γλώσσα επικρίνει την κατάχρηση του αφορισμού. Στον τίτλο του πρώτου του βιβλίου: Θεωρίαι Χριστιανικαί και ψυχοφελείς (sic) νουθεσίαι δεν αναφέρεται το όνομα τού συγγραφέα, αλλά το λεκτικό, διανέμεται δωρεάν: τοις ευσεβέσι Χριστιανοίς εις ψυχικήν ωφέλειαν.

Για ένα άνθρωπο του πνευματικού αναστήματος του Ανθρακίτη μια εκκλησιαστική Σχολή περιορίζει κατά πολύ τον ορίζοντα της διδασκαλίας του. Έτσι δέχεται το 1710 πρόσκληση του Δημητρίου Κυρίτζη (πατρός)* να αναλάβει τη διεύθυνση και το κύριο διδακτικό έργο της μαθηματικής και ιδιαίτερα της φιλοσοφίας. Η Σχολή Κυρίτζη αποκτά φήμη και συρρέουν σπουδαστές από πολλά σημεία της ευρύτερης γεωγραφικής περιφέρειας και ιδίως από το Άγιον Όρος ακόμα και από τα Γιάννενα και το μακρινό Βουκουρέστι από όπου ο Μάρκος Πορφυρόπουλος[3] στέλνει μαθητές του στην Καστοριά. Διδάσκεται η φιλοσοφία κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα και τα σύγχρονα μαθηματικά για πρώτη φορά εντός ελλαδικού χώρου. Μαθητές του στη σχολή Κυρίτζη υπήρξαν ο Μπαλάνος Βασιλόπουλος που δεν προτιμά την περίφημη Σχολή Γκιούμα στα Ιωάννινα, ο Καστοριανός Σεβαστός Λεοντιάδης, ο Παχώμιος που αργότερα γίνεται γνωστός στη Θεσσαλονίκη.....

 * Συνέχισε ο γιος του Γεώργιος Κυρίτζης.

Από τη Συλλογή του Σιατιστιανού
Γεωργίου Ζαβίρα

 Ο Μεθόδιος Ανθρακίτης είναι ο πρώτος που αποκλίνει από την επίσημη θέση της τότε Εκκλησίας, η φιλοσοφία στην υπηρεσία της Θεολογίας και ο πρώτος επίσης που αντικατέστησε την αρχαϊζουσα ως γλώσσα διδασκαλίας με τη δημώδη [4]. Διδάσκει λογική και νεότερη Ευρωπαϊκή Φιλοσοφία, Καρτέσιο (Desecrates) και Μαλμπράνς (Malebranche). Οι νεοτερικές του ιδέες τον έφεραν σε σύγκρουση με λόγιους της εποχής του και μερίδα του τότε αρτηριοσκλη-ρωτικού εκκλησιαστικού κύκλου. Συνέβαλλε αποφασιστικά στον νέο προσανατολισμό της ελληνικής παιδείας του 18ου αιώνα. Διδάσκεται η φιλοσοφία κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα και τα σύγχρονα μαθηματικά για πρώτη φορά εντός ελλαδικού χώρου. Αποβλέπει στην πνευματική κατάρτιση των ιερέων και πραγματοποιεί τολμηρές ανατοποθετήσεις στη χριστιανική ηθική συμπεριφορά. Δεν διστάζει να κρίνει με αυστηρότητα τη συμπεριφορά του κλήρου και με σκληρή γλώσσα επικρίνει την κατάχρηση του αφορισμού. Ορθώνεται στους αντίποδες του Κορυδαλλέα και των Φαναριωτών που δίδασκαν στην αρχαϊζουσα που δεν ήταν κατανοητή από το λαό παρά μονάχα στους «σπουδαίους».

 Βενετία  (ạΨΗ) 1708.

Το κύριο έργο του: «Οδός Μαθηματική» που περιλαμβάνει γεωμετρία, εικονομε-τρία, αστρονομία, τριγωνομετρία, άλγεβρα και φυσικές επιστήμες είναι το πρώτο ελληνικό και μάλιστα ολοκληρωμένο μαθηματικό εγχειρίδιο της νεότερης ιστορίας μας γραμμένο από τον Μεθόδιο Ανθρακίτη για χρήση στα ελληνικά σχολεία κατά την εποχή της τουρκο-κρατίας».

Ως αποτέλεσμα αυτών των συκοφαντικών φημών, η Σύνοδος του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως διέταξε την απολογία του ενώπιόν της. Εξαιτίας αυτών των εξελίξεων ο Ανθρακίτης εγκαταλείπει την Καστοριά το 1719 για να μεταβεί στη Σιάτιστα, όπου πρόκειται να διδάξει για τα επόμενα δύο περίπου χρόνια. Μετά το 1725 φέρεται να διδάσκει στην Επιφάνιο Σχολή την οποία ήδη διευθύνει ο άλλοτε μαθητής του Μπαλάνος Βασιλόπουλος, όπου το πρόγραμμα της διδασκαλίας του περιλαμβάνει εκτός της περιπατητικής φιλοσοφίας, λογική, μεταφυσική και ηθική. [5] Η ανάκληση της απαγόρευσης της διδασκαλικής του δραστηριότητας (1725) πραγματοποιήθηκε με τον όρο να διδάσκει την φιλοσοφία «κατά το σύστημα του Κορυδαλλέως...μηδεμίαν άλλην παράδοσιν ασυνήθους και ξένης φιλοσοσοφίας τολμήσαι όλως ποτέ»

Τον ανακαινιστή Ανθρακίτη αντικαθιστά  ο εξ Ιωαννίνων Αναστάσιος Βασιλόπουλος. Αναφέρεται ακόμα ο καστοριανός Σεβαστός Λεοντιάδης [6] (1724-1728), 1738 και μετά το 1746 ισοβίως. Από το 1765-1770 σχολαρχεί ο Θωμάς Μανδακάσης [7] ιατροφιλόσοφος που μαθήτευσε στον Ευγένιο Βούλγαρη στη Κοζάνη και στη συνέχεια ο Καστοριανός Θωμάς Οικονόμος μαθητής του Αμφιλοχίου Παρασκευά. Αναφέρεται σχολαρχών και ο εκ Σιατίστης (Εράτυρα- γεννηθείς στο Πελεκάνο) Αργύριος Παπαρίζος ισοβίως διδάξας μέχρι του 1831, μνήμην καταλιπών μεγάλου ευεργέτη της πόλεως ταύτης..[8].

[1] Μ. Κ. Παρανίκας, Σχεδίασμα περί της εν τω ελληνικώ έθνει καταστάσεως των γραμμάτων από αλώσεως μέχρι των αρχών της ενεστώσης (ΙΘ) εκατονταετηρίδος σσ 53-54, εν Κωνσταντινοπόλει 1867.

[2] Τον Μάιο του 1686 του δόθηκε επιτροπικώς η μητρόπολη Αδριανουπόλεως. Ο Καισάριος Δαπόντες γράφει ότι ο Μαυροκορδάτος «έκαμεν Αδριανουπόλεως τον από Καστορίας σοφώτατον Γεράσιμον».

[3]  Παρθένιος Πάβλοβιτς (περ.1695-1760), Απομνημονεύματα (Απρίλιος 1746) : «Βρήκα στη Σιάτιστα και την Καστοριά τον φιλόσοφο ιερομόναχο Μεθόδιο και άκουσα εκεί λογική και μαθηματικά».

[4] Διαφωτισμός είναι η έξοδος του ανθρώπου από την ανωριμότητά του για την οποία ο ίδιος είναι υπεύθυνος. Ανωριμότητα είναι η αδυναμία να μεταχειρίζεσαι το νου σου χωρίς την καθοδήγηση ενός άλλου. Είμαστε υπεύθυνοι γι΄αυτή την ανωριμότητα, όταν η αιτία της βρίσκεται όχι στην ανεπάρκεια του νου, αλλά στην έλλειψη αποφασιστικότητας και θάρρους να τον μεταχειριζόμαστε χωρίς την καθοδήγηση ενός άλλου. Sapere aude! Έχε θάρρος να μεταχειρίζεσαι το δικό σου νου! τούτο είναι το έμβλημα του Διαφωτισμού. Η διδασκαλία των προγενετέρων του, όπως του Κορυδαλλέα και των Φαναριωτών Αλεξάνδρου, Νικολάου και Κωνσταντίνου Μαυροκορδάτου γίνεται στην αρχαΐζουσα μη κατανοητή από το λαό. Και με την έννοια αυτή ο Μεθόδιος Ανθρακίτης αναντίρρητα θεωρείται προδρομική φυσιογνωμία. Ο Μανουήλ Γεδεών Μέγας Χαρτοφύλαξ στο Πατριαρχείο, ιστοριοδίφης, χρονογράφος και συγγραφέας τον χαρακτηρίζει ως προδρομική φυσιογνωμία στην πραγματεία του: «Λυκαυγές πνευματικής κινήσεως του Γένους μας, 1700-1730».
[5] Φιλάρετος Βαφείδης Μητροπολίτης Καστορίας και κατόπιν Διδυμοτείχου, « Κώδιξ της Ιεράς Μητροπόλεως Καστορίας και τινα εκκλησιαστικά βιβλία αποκείμενα εν τισι των εκκλησιών αυτής».
[6] Ο Σεβαστός Λεοντιάδης (1690-1765) γεννήθηκε στην Καστοριά και υπήρξε μαθητής του Μεθόδιου Ανθρακίτη. Σπούδασε στην Καστοριά και στην Σιάτιστα. Ενδιάμεσα δίδαξε στην Κοζάνη (1728-1733) και διετέλεσε σχολάρχης στη Νέα Ακαδημία Μοσχοπόλεως που σήμερα ερειπωμένη βρίσκεται στην Αλβανία.

[7] Ο Θωμάς Μανδακάσης (1709-1796) γεννήθηκε στην Καστοριά. Παρακολούθησε τα πρώτα του μαθήματα στα σχολεία της Καστοριάς και της Κοζάνης, ως μαθητής του Ευγένιου Βούλγαρη. Συνέχισε τις εγκύκλιες σπουδές του στη μονή της Αγίας Τριάδας στη Ρωσία. Σπούδασε φιλολογία και ιατρική στην Κωνσταντινούπολη και στη Λειψία.Το 1757 αναγορεύτηκε διδάκτορας ιατρικής στη Λειψία. Εγκαταστάθηκε στη Γερμανία, όπου άσκησε το επάγγελμα του ιατρού. Ενδιάμεσα και για ένα διάστημα έξι ετών (1765-1770) μετέβη στην πατρίδα του Καστοριά, όπου εργάστηκε ως σχολάρχης και διδάσκαλος.
Προοδευτικός λόγιος και υπέρμαχος της δημοτικής γλώσσας έγραφε σ΄ένα ποίημά του προς τον Καισάριο Δαπόντε: «Συ δε την γλώσσαν την απλήν μη την καταφρονήσεις, ότι αρίστη και αυτή, ως θέλεις την γνωρίσεις και τόσας χάριτας γλυκάς και νοστιμάδας έχει, οπού και όλων των εθνών τας γλώσσας υπερέχει». Μαζί με τον δάσκαλό του Ευγένιο Βούλγαρη και τον άλλον μαθητή του Ιώσηπο Μοισιόδακα θεωρούνται οι πρωτεργάτες της πρώτης φάσης του νεοελληνικού διαφωτισμού Εξέδωσε διάφορα βιβλία μεταξύ των οποίων και τη πραγματεία του: «Περί των αοράτων δια των ορατών εννοουμένων πραγμάτων»
[8] Αρχείον Βρετού.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία
* Κ. Άμαντος, Ο μακεδονικός ελληνισμός κατά το τέλος του μεσαίωνος και την παλαιοτέραν τουρκοκρατίαν μέχρι του 18ου αιώνος σ.7 , Θεσσαλονίκη (1952).
* Γ.Π.Κουρνούτος, Τα Σχολεία της τουρκοκρατουμένης Καστορίας (1953).
* Παλαιότερες διηγήσεις (Δημητρίου Προκοπίου, Καισάριος Δαπόντες, Κ. Σάθας, Γ. Ζαβίρας).

* Σωφρόνιος Ευστρατιάδης «Ιερόθεος Πελοποννήσιος ο Ιβηρίτης και Μεθόδιος Ανθρακίτης ο εξ Ιωαννίνων» (1933) σσ.257-315.

* Χρήστου Π. Μεθόδιος Ανθρακίτης -Βίος, Δράσις, ανέκδοτα έργα -Ιωάννινα 1953.

* Α.Αγγέλλου « Η δίκη του Μεθοδίου Ανθρακίτη ,όπως την αφηγείται ο ίδιος», Αθήνα 1956 σ.168.

* Δημήτρης Φωτιάδης- Η Επανάσταση το 21 σσ 159-160.

* Βασιλική Μπόμπου-Σταμάτη- Μαρτυρίες για την νεοελληνική Παιδεία και Ιστορικά Μελετήματα (16ος- 19ος αιώνας) ο Μεθόδιος Ανθρακίτης και τα "Τετράδια".

Θεών Εκκλησία ή Deorum Concilium= Θεών Συμβούλιον.

ΖΕΥΣ

Μη μουρμουρίζετε άλλο (μηκέτι τονθορύζετε), Θεοί, μη συγκεντρώνεστε στις γωνίες (μηδέ κατά γωνίας συστρεφόμενοι) και μην ψιθυρίζετε ο ένας στο αυτί του άλλου εκφράζοντας την αγανάκτησή σας που στο συμπόσιο μας συμμετέχουν πολλοί ανάξιοι. Ας πει ο καθένας τη γνώμη του φανερά και ας διατυπώσει τις κατηγορίες.

ΜΩΜΟΣ [1]

Λέω λοιπόν ότι κάποιοι από εμάς κάνουν φριχτά πράγματα. Δεν τους φτάνει που από άνθρωποι έχουν γίνει θεοί ανέβασαν επιπλέον τους υπηρέτες και τους οπαδούς τους στον ουρανό, τους ενέγραψαν καταχρηστικά στους καταλόγους των θεών και τώρα απολαμβάνουν και τούτοι δώρα και συμμετέχουν στις θυσίες χωρίς καν να μας έχουν καταβάλει τον φόρον των μετοίκων.

ΖΕΥΣ

Μη μιλάς αινιγματικά, Μώμε, αλλά ξεκάθαρα και κατηγορηματικά κατονόμασέ τους.

ΜΩΜΟΣ

Κάνεις, Δία, πράγματι πράξη βασιλική και μεγαλόψυχη, οπότε θα αναφέρω το όνομά του. Ο Διόνυσος από εδώ μας φόρτωσε με ολόκληρη φατρία• παρουσιάζεται επικεφαλής του χορού και ανέδειξε θεούς τον Πάνα, τον Σιληνό και τους Σατύρους, κάτι άξεστους, γιδοβοσκούς στην κυριολεξία, ανθρώπους που χοροπηδάνε και έχουν αλλόκοτες μορφές. Ανέβασε και δύο γυναίκες την Αριάνδη που υπήρξε ερωμένη του και το στεφάνι της οποίας συμπεριέλαβε στο χορό των άστρων και τη κόρη του Ικάριου γεωργού την Ηριγόνη [2]. Και το γελοιότερο απ΄όλα, θεοί, ανέβασε ακόμη και το σκυλί της Ηριγόνης για να μη στεναχωριέται η κοπέλα αν δεν έχει στον ουρανό το αγαπημένο της σκυλάκι. Αφού ενεγράφησαν παράνομα με τον ένα ή τον άλλον τρόπο στα μητρώα και θεωρήθηκαν θεοί έχουν υπερφορτώσει αφενός τον ουρανό έτσι ώστε το συμπόσιο να είναι γεμάτο από θορυβώδη όχλο πολυγλώσσων και χυδαίων ανθρώπων και αφετέρου η αμβροσία και το νέκταρ να είναι είδη εν ανεπαρκεία. Αυτοί επίσης αφού παραμέρισαν, οι αυθάδεις, τους παλιούς και αληθινούς θεούς ζητούν επιτακτικά να πάρουν οι ίδιοι την προεδρία σε πλήρη αντίθεση μ΄όλα τα έθιμα των προγόνων μας και θέλουν από πάνω να τους τιμούν περισσότερο στη γη.

ΖΕΥΣ

Μην πεις τίποτα, Μώμε, ούτε για τον Ασκληπιό ούτε για τον Ηρακλή, γιατί βλέπω πως εκεί οδηγούν τα λόγια σου. Όσο γι΄αυτούς ο ένας γιατρεύει και συνεφέρει τους ανθρώπους από τις αρρώστιες και ο Ηρακλής που είναι γιος μου εξαγόρασε με ουκ ολίγους κόπους την αθανασία. Για μένα έχεις ελεύθερα την άδεια να μιλήσεις. 

ΜΩΜΟΣ

Εσύ ήσουν, Δία, που ξεκίνησες τέτοιου είδους παρανομίες κι έγινες αιτία να νοθευτεί το συνέδριο μας με το να ενώνεσαι με θνητές γυναίκες και να κατεβαίνεις σ΄αυτές πότε με τη μια και πότε με την άλλη μορφή, έτσι ώστε να φοβόμαστε μήπως σε πιάσει κάποιος, όταν ήσουν μεταμορφωμένος σε ταύρο και σε θυσιάσει ή μήπως κάποιος χρυσοχόος σε κατεργαστεί, όταν ήσουν χρυσός και αντί για Δίας μας προέκυψες περιδέραιο, βραχιόλι ή σκουλαρίκι.

ΖΕΥΣ

Από εδώ και πέρα τα περισσότερα απ΄αυτά πρέπει να σταματήσουν για να μη πάρουν μεγαλύτερες διαστάσεις. Διάβασε το ψήφισμα που έχει ήδη γραφτεί γι αυτά τα θέματα. Όποιος συμφωνεί να σηκώσει το χέρι (ανατεινάτω την χείρα) ή καλύτερα έχει ήδη αποφασιστεί γιατί ξέρω ότι οι περισσότεροι δεν θα σηκώσουν χέρι. Αν κάποιος απ΄αυτούς που απέτυχαν στη δοκιμασία κι έχουν αποβληθεί άπαξ και δια παντός συλληφθεί να πατάει το πόδι του στον ουρανό ας ριχτεί στον Τάρταρο. Επιπλέον ο κάθε θεός ν΄ασχολείται με τα δικά του και ούτε η Αθηνά να γιατρεύει ούτε ο Ασκληπιός να χρησμοδοτεί ούτε ο Απόλλων να κάνει όλα αυτά μόνος του, αλλά να διαλέξει κάτι και να είναι ή μάντης ή κιθαρωδός ή γιατρός. Να γίνουν επίσης συστάσεις στους φιλοσόφους να μη πλάθουν κενά ονόματα ούτε να λένε ανοησίες για πράγματα που δεν ξέρουν.

Το παραπάνω έργο του Λουκιανού αποτελείται από 19 κεφάλαια (σελίδες 18) και είναι συνέχεια των έργων του:  Ζεύς ο ελεγχόμενος,  Ζεύς ο Τραγωδός και  Θυσίες.

[1] Μώμος, γιος της Νύχτας και αδελφός των Εσπερίδων, ήταν η προσωποποίηση της μομφής και της κατηγορίας.

[2] Ηριγόνη, κόρη του Ικάρου ή Ικαρίου επωνύμου του αττικού δήμου Ικαρίας κοντά στην Πεντέλη. Ο 'Iκαρος είχε φιλοξενήσει τον Διόνυσο και εκείνος του χάρισε τον βότρυ και το κλήμα και έτσι καλλιέργησε την άμπελο και αφού ετοίμασε απ΄αυτήν κρασί έδωσε στους βοσκούς και στους χωρικούς της περιοχής να το δοκιμάσουν. Μόλις κατάλαβαν πως μεθούσαν νόμισαν πως ο Ίκαρος τους είχε δηλητηριάσει, εξαγριώθηκαν και το σκότωσαν. Την Ηριγόνη τελικά η πιστή σκυλίτσα Μαίρα την οδήγησε κάτω από ένα δένδρο, όπου βρισκόταν το πτώμα του Ικάρου. Η Ηριγόνη καταράστηκε  τους Αθηναίους για την αγνωμοσύνη τους και κρεμάστηκε από το ίδιο δένδρο. Ο Διόνυσος έστειλε λοιμό στην Αττική και τη μανία στις κόρες των κατοίκων της που άρχισαν πραγματικά να απαγχονίζονται. 'Υστερα απ΄αυτά θεσπίσθηκε η εορτή της αιώρας που αποτελούσε μέρος των Μικρών Διονυσίων.

Τμήμα παράστασης από ερυθρόμορφο σκύφο= καυκί,
ξύλινο ποτήρι (450-420 π.Χ.).

Σάτυρος και αιώρα-[Κρατικό Μουσείο Βερολίνου].

ΝΕΚΡΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ/Σάτιρα φιλοσοφίας και φιλοσοφούντων, Λουκιανός

ΜΕΝΙΠΠΟΥ ΚΑΙ ΧΕΙΡΩΝΟΣ/ Ποικίλον ουχ΄απλούν. Τοις παρούσι αρκέσθεσθαι.
 MΕΝ. Ήκουσα, Χείρων, πως ενώ ήσουν θεός επιθύμησες ν΄αποθάνεις.

ΧΕΙΡ. Αλήθεια είναι αυτό που άκουσες, Μένιππε, και καθώς βλέπεις απέθανα αν και θα μπορούσα να είμαι απέθαντος.

ΜΕΝ. Τι έπαθες και σου ήρθε έτσι αυτός ο έρωτας στο θάνατο που για τους ανθρώπους είναι ανεπιθύμητος;

ΧΕΙΡ. Θα πω σε σένα γιατί δεν είσαι κανένας ανόητος (ουκ ασύνετον όντα). Λοιπόν επιθύμησα το θάνατο γιατί δεν εύρισκα πια κανένα θέλγητρο στην αθανασία.

ΜΕΝ. Δεν σου ήταν ευχάριστο να ζης και να βλέπεις το φως;

ΧΕΙΡ. Όχι, Μένιππε• γιατί κατά τη γνώμη μου το ευχάριστο βρίσκεται στην ποικιλία (ποικίλον) και όχι στη μονοτονία ( ουχ΄απλούν). Εγώ δε με το να ζω στον αιώνα τον άπαντα και να απολαμβάνω τα ίδια και τα ίδια (απολαύων των ομοίων): ηλίου, φωτός, τροφής, ενώ οι εποχές έρχονταν και παρέρχονταν πάντα όμοιες και τα φυσικά φαινόμενα ήταν πάντα στον καιρό τους τα ίδια σαν ν΄ακολουθούσαν το ένα το άλλο (θάτερον θατέρω), μπούχτισα απ΄όλα αυτά. Γιατί η ευχαρίστηση δεν υπάρχει στο να απολαμβάνει κανείς πάντα τα ίδια πράγματα, αλλά και στο να μην έχει κανείς μερικά απ΄αυτά.

ΜΕΝ. Σωστά μιλάς, Χείρων. Δεν μου λες τώρα που σου φαίνεται η εδώ στον Άδη κατάσταση αφού την προτίμησες και ήρθες εδώ;

ΧΕΙΡ. Δεν τη βρίσκω άσχημη• γιατί η ισότητα είναι απόλυτα κοινή και δεν υπάρχει καμμιά διαφορά αν αυτό γίνεται στο σκοτάδι ή στο φως. Εξάλλου ούτε διψάει κανείς εδώ όπως επάνω ούτε πεινάει, αλλά από όλες αυτές τις ανάγκες είμαστε απαλλαγμένοι.

ΜΕΝ. Πρόσεξε, Χείρων, μήπως βρεθείς σε αντίφαση με τον εαυτό σου και και για τα εδώ τα ίδια που είπες και για τα επάνω.

ΧΕΙΡ. Πως το λες αυτό;

ΜΕΝ. Να, αν τον καιρό που ζούσες το να γίνονται πάντα όλο τα ίδια και τα ίδια σ΄έκαναν να βαρεθείς τη ζωή σου και τα εδώ επειδή είναι τα ίδια μπορούν επίσης να σε κάμουν να βαρεθείς και τότε θ΄αναγκασθείς να ζητήσεις ν΄αλλάξεις κατάσταση και απ΄εδώ να πας αλλού, πράγμα που μου φαίνεται αδύνατον.

ΧΕΙΡ. Τι πρέπει λοιπόν κανείς, Μένιππε, να κάνει;

ΜΕΝ. Είμαι της γνώμης πως πρέπει να κάνεις εκείνο που λένε πως κάνει ο κάθε φρόνιμος άνθρωπος: Το να αρκείσαι και να μένεις ευχαριστημένος (αρκέσεσθαι και αγαπάν τοις παρούσι) [1] με ό,τι έχεις και τίποτα απ΄αυτά δεν το νομίζεις ανυπόφορο.

[1] Την αρχή αυτή της κυνικής φιλοσοφίας την πήρε ο χριστιανισμός και την έβαλε σαν βασικό δόγμα της διδασκαλίας του. Ευτυχής είναι εκείνος που αρκείται σ΄αυτά που έχει, Μέγας Βασίλειος

Αλλά και ο βουδισμός διακήρυξε: Το μέγεθος της ευτυχίας  του ανθρώπου εξαρτάται από το μέγεθος των επιθυμιών του.

― Μένιππος κυνικός φιλόσοφος κατεξοχήν σατιρικός του 3ου αι. π.Χ. που γεννήθηκε στον Πόντο και ως   (απελεύθερος) ελευθερωθείς δούλος κατέφυγε στα Γάδειρα της Φοινίκης.  Ο Λουκιανός στο έργο του Νεκυομαντία* περιγράφει με πολύ χάρη το φανταστικό ταξίδι του φιλοσόφου στον Άδη. Ο Τειρεσίας του είπε να ζη απλά και χαρούμενα. Μα αυτό το ήξερε ο Μένιππος και πριν κατέβει στον Άδη... Menippus σε ελαιογραφία Diego Velázquez, 1639/40

― Σύμφωνα με τους αρχαιοελληνικούς μύθους πολλοί ήρωες της αρχαιότητας, μεταξύ των οποίων και ο Αχιλλέας, μαθήτευσαν στη σχολή του Χείρωνα που λειτουργούσε σε μια σπηλιά του Πηλίου, γνωστή ως  χειρώνιον άντρον

* Νεκυομαντία (Νέκυς= νεκρός) η μαγική τελετή που αποσκοπούσε στην πρόσκληση του πνεύματος του νεκρού για προβλέψεις σχετικά με το μέλλον. Παράβαλε σήμερα τα Μέντιουμ.

Αποφθέγματα Λουκιανού

Κάντε κλικ στις  μπλε
σημάνσειςγια να δείτε τα κείμενα

Τοις πλείστοις ουν έδοξεν,
παιδείας δε και πόνου πολλού
και χρόνου μακρού
και δαπάνης ου μικράς
και τύχης δείσθαι λαμπράς. Περὶ τοῦ ἐνυπνίου, ἤτοι βίος Λουκιανοῦ
 .

Για το εξαίσιο Ούτος Εκείνος που άκουσε στο όνειρο του ο Λουκιανός, (Των ορώντων έκαστος τον πλησίον κινήσας δείξε σε τω δακτύλω 1)  αναφέρεται σε ομότιτλο ποίημά του ο Καβάφης.

-Αγροίκος• ειμί την σκάφην σκάφην λέγων. Αληθής Ιστορία.
-Αιθίοπα σμήχειν*επιχειρώ (ματαιοπονείν). Προς απαίδευτον και πολλά βιβλία ωνούμενον (αγοράζοντα).
-Ακούοντες ου πάντες μαίνονται, «αλλ΄οπόσοι  αυτών τη Ρέα λαμβάνονται. Νιγρίνος ή περί φιλοσόφου  ήθους. 
-Ακραγαντίνοι τρυφούσι ως αύριον μεν αποθανείν, οικίας δε κατασκευάζοντας ως πάντα τον βιωσόμενοι χρόνον. Φάλαρις Α και Β
-Άκρω τω δακτύλων αψάμενος ηπίστατο. Δημώνακτος Βίος.
-Άλλο μεν αυτός (κύκλωψ), άλλο δε η λύρα υπήχει, ουδέ τη ηχώ αποκρίνεσθαι αισχυνομένη μη φανείη μιμουμένη τραχείαν ωδήν καταγέλαστον. Ενάλιοι διάλογο-Δωρίδος και Γαλάτειας..
-Η άμαξα τουν βουν πολλάκις εκφέρει.Νεκρικοί διάλογοι (Διογένους και Πολυδεύκoυς)
-Αμφιλαφεί (διφορούμενη) τη υποθέσει. Απολογία 8.2.
-Αμαθία μεν θρασείς, οκνηρούς δε το λελογισμένον απεργάζεται, του Θουκυδίδου λέγοντος. Προς Νιγρίνο επιστολή.
-Αναφύναι (ξεφυτρώνουν) καθάπερ τα λάχανα .Φιλοψευδής ή απιστών 3.6.
-Άνθρακες ημών ο ήσαν θησαυρός. Ζεύξις ή Αντίοχος
-Ανίπτοις ποσίν αναβαίνων επί το στέγος.
-Ανίπτοις ποσίν ρητόρων δάσκαλος. Ρητόρων δάσκαλος.
-Απανταχού τρίβωνες και βακτηρίαι (ράβδοι) και πήραι (δισάκια), πώγων βαθύς και βιβλίον εν τη αριστερά και πάντες υπερ σου φιλοσοφούσι. Δις κατηγορούμενος. 6, 4-7
-Απιστών άπασιν. Φιλοψευδής ή απιστών.
-Απόδειξις αναντίλεκτος. Ευνούχος.
-Αρχή δε το ήμισυ του παντός, αυτός ούτος o Ησίοδος έφη. Ερμότιμος ή περί αιρέσεων.
-Άνω γαρ ποταμών (ενάντια στο ρεύμα) τούτό γε. Νεκρικοί διάλογοι. (Τερψίων και Πλούτων).
-Και την νύκτα όλην ελθόντες οδόν αργαλέα (δύσκολον) και τριών άλλων ημερών την οδόν ανύσαντες ερχόμεθα ες πόλιν της Μακεδονίας Βέρροιαν μεγάλην και πολυάνθρωπον. Λούκιος ή Όνος
-Γλαύκας εις Αθήνας κομίζει. Νιγρίνος ή περί φιλοσόφου ήθους.
-Γραιών μύθοι 9.16
- Δεινόν γε η άγνοια και πολλών κακών ανθρώποις αιτία, ώσπερ αχλύν τινα πραγμάτων καταχέουσα και την αλήθειαν αμαυρούσα και τον εκαστου βίον επηλυγάζουσα (επισκιάζουσα). Περί του μή ραδίως πιστεύειν διαβολή 1.1 (βλ. Η Συκοφαντία του Απελλή (Μποτιτσέλι)
-Ελέφαντα εκ μυίας ποείν. Μυίας εγκώμιον.
-Εν τω πυθμένι ο Θεός κατακρύψαι το φιλοσοφίας αγαθόν υπό την τρύγαν αυτήν. Ερμότιμος η περί αιρέσεων.
- Εν τη νήσω (εις Γυάρον νήσον των Κυκλάδων) έμεινεν αισχυνόμενος και τεθνεώτα απολιπείν τον φίλον.  

Tόξαρις ή Περί φιλίας (Toxaris vel amicitia) 18.11

- Εξ αμάξης παρρησιάζεται. Ρητόρων δάσκαλος

-Ο μεν βίος βραχύς, η δε τέχνη μακρή. Ερμότιμος ή περί αιρέσεων

-Την ευδαιμονίαν ζητούντες εν τω μέλιτι και ταις ισχάσιν (ξηρά σύκα).  Δις κατηγορούμενος.  Ηδύγαιον (ηδύς → γλυκύς) = σύκο.
-Ήν γαρ τούτο υπάρξη εύδια* πάντα και πλους ούριος και λειοκύμων ή θάλαττα και πλησίον ο λιμήν. -Σκύθης ή Πρόξενος.
-Ηλίου βολάς και ουκέτι πίλου (καπέλου) δεόμεθα. Ανάχαρσις ή Περί γυμνασίων (Anacharsis)

-Θάττον γούν των επιορκείν τις επιχειρούντων έωλον θρυαλλίδα (σβηστό φυτίλι) φοβηθείη αν ή την του πανδομάτορος κεραυνού φλόγα. Τίμων ή Μισάνθρωπος.(Μετά 16 αιώνες ο Σαίξπηρ έγραψε τον δικό του Τίμωνα τον Αθηναίο και αργότερα ο Μολιέρος το Μισάνθρωπο)
-Θάττον πέντε ελέφαντας υπό μάλης κρύψειας ή ένα κίναιδον.
-Καθάπερ εν τη φάτνη κύνα μήτε αυτήν εσθίουσα των κριθών μήτε τω ίππω πεινώντι επιτρέπουσαν. Προς απαιδευτον και πολλά βιβλια ωνούμενον (αγοράζοντα)
-Κατά των απόντων λάθρα χρώμενος. Περί του μή ραδίως πιστεύειν διαβολή 
-Καθάπερ ο λάρος (γλάρος) όλον περιχανών (καταπίνοντας) το δέλεαρ. Περί των επί μισθώ συνόντων (συναναστρεφομένων).
- Καθιζόμενος επί της κυματαγωγής (ακτής) αριθμεί τα κύματα. Ερμότιμος  ή περί αιρέσεων
-Καθάπερ οι αλιείς εκ του καλάμου τα ιχθύδια. Ζεύς ο ελεγχόμενος.
-Κεκύλισται ο πίθος εν Κρανείω (τόπω).  Πώς δεί ιστορίαν συγγράφειν 63.6
-Κεχρωσμένος μεν, το δε ενδόθεν πήλινον και εύθρυπτον. Λεξιφάνης 22.13
-Κυψελίβυστα έοικας έχειν τα ώτα. Λεξιφάνης
-Ιλιεύς (Τρώας) ων τραγωδούς εκμισθώσω. Ψευδολογιστής ή περί της αποφράδος
-Ιππείς ες πεδίον προκαλείν.Ψευδολογιστής ή Σολικιστής 8.12
-Ισοτιμία γαρ εν άδου και όμοιοι άπαντες. Νεκρ. διάλογοι Νιρέως και Θερσίτου και Μενίππου.
-Λίθους επαυτόν εν ταις χεροίν (και στα δυο χέρια), έχοντας. Βίος Δημώνακτος.
- Υπό μανδραγόρα (παραισθησιογόνο φυτό) καθεύδεις (κοιμάσαι) ούτε  των επιορκούντων ακούεις ούτε τους αδικούντας επισκοπείς, Τίμων ή Μισάνθρωπος  2.9
-Μαρμαρυγάς (λαμπυρίσματα) των ποδών θεώμενος (βλέποντας), Περί Ορχήσεως
-Μη όναρ πλουτών λιμμώττης* ανεγρόμενος. Όνειρος ή Αλεκτρύων
-Μολυβδίνους έχων, έφη, πέδας εν βορβόρω κάθηται. Αλέξανδρος ή Ψευδομάντις.
-Νεογιλός(νεογέννητος) ο του βίου χρόνος προς τον πάντα τον αιώνα. Αλκυών ή περί μεταμορφώσεως.
-Νυν δε και έωθεν και μεσούσης ημέρας και νύκτωρ αεί υγιαίνων αναγκαίον. Περί παρασίτου, ότι τέχνη η παρασιτική.
-Ουδέ πάσσαλόν καταλιπείν μοι. Δίκη συμφώνων.
-Οίκτιστον θέαμα πάσιν Σκύθαις. Προμηθεύς ή Καύκασος
-οὐ μετρίως ἐπὶ τούτοις ἀγανακτῶ καὶ πίμπραμαι (καίγομαι) δεδιὸς (φοβούμενος) μὴ τῷ χρόνῳ καὶ τὰ σῦκα τῦκά τις ὀνομάσῃ. Δίκη συμφώνων 7.16
-Ούτος οξύχειρ (Ερμής) εστί καθάπερ εν τη γαστρί εκμελετήσας την κλεπτικήν. Θεών διάλογοι.
-Ουκ εις κόλπον (κόρφος) πτύσας. Απολογία 6.2
-Ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος.  Χάρωνος και Μενίππου 
-Όμοιον ως εί τις επί σταυρόν αναβήσεσθαι μέλλων το εν δακτύλω πρόσπαισμα (αμυχή) θεραπεύει.
-Ουδ΄όσον οι ακρίδες τον νουν έχοντας. Ζεύς τραγωδός.
-Το παραυτίκα (το στιγμιαίο) τις θεραπεύει, της των κολάκων μερίδος, Περί της Περεγρίνου τελευτής.
-Πένητες άνθρωποι και προς διανομάς κεχηνότες (χάσκοντας,), Περί της Περεγρίνου τελευτής
-Πολλοί γαρ επί τριβόλω διαρραγήναι (για τρεις οβολούς ξεραλυγγίζονται) 7.8
-Πειθώ τοις χείλεσιν αυτού επικαθήσθαι. Βίος Δημώνακτος.
-Το πύρ εκ του καπνού βιαζόμενος ή τον καπνόν φεύγων εις το πυρ ενέπεσον ή καπνόν φεύγων εις πυρ περιέπεσον Μένιππος ή Νεκυομαντεία
-Διέφυγε, ραφανίδι (με ρεπανάκι) την πυγήν* βεβυσμένος (στουμπουμένος),  Περί της Περεγρίνου τελευτής
Συς (χοίρος), τον οδόντα θήγει (ακονίζει) και ο παράσιτος επί του συν αντιθήγει, Περί παρασίτου, ότι τέχνη η παρασιτική.
-Το Αιγαίον ή το Ιόνιον διεπλεύσας επί ριπός (καλαμένια σχεδία. Ερμότιμος ή περί αιρέσεων
-Συναναχρεμψάμενος (φτύνοντας μαζί) τη ψυχήν μετά του φλέγματος. Όνειρος ή Αλεκτρύων 10.16
-Ου φιλόκαλοι γαρ, αλλά φιλόπλουτοι εισίν οι βάρβαροι εν τοις ώτοιν (δυαδικός αριθμός) ελλόβια (σκουλαρίκια) έχουσι, Περί του οίκου (De Domo).
-Χείλεα μεν εδίην (βρέχουν), υπερώην (Ουρανίσκο) δ΄ουκ εδίηνε. Περί των επί μισθώ συνόντων (συναναστρεφομένων).
-Τας χείρας ορέγοντα * εις τον ουρανόν. Περί του μή ραδίως πιστεύειν διαβολή .
-Το πράγμα χλεύη μάλλον ή επαίνων έοικεν. Υπέρ των εικόνων.
-Υψαγόραι (Καυχησιολόγοι) τινές και ουρανονογνώμονες. Ικαρομένιππος ή Υπερνέφελος 5.7
-Ψύλλων διαμετρούντας πηδήματα. Προς τον ειπόντα Προμηθεύς ει εν λόγοις
-Εξ ωού νεοττός ατελής υποκρώζων. Νεκρικοί διάλογοι  (Τερψίων και Πλούτων).
-Ώδινεν όρος και έτεκεν μυν (ποντικόν). Πως δει συγγράφειν ιστορίαν.
-Δεδιότες (φοβούμενοι) ώσπερ τον εχίνον (σκαντζόχοιρο) εις τας χείρας λαβείν. Δις κατηγορούμενος 34.13

-Αν κάψω, Δημώναξ, ξύλα χιλιών μνων (μια μνα = εκατό αττικές δραχμές), πόσες μνες καπνού θα γίνουν? -Ζύγισε τη στάχτη, είπε, και όλο το υπόλοιπο θα είναι καπνός.

• Κυκεώνα πιών εις εκκλησίαν πορεύεσθαι.• Και το μύρον φάσκειν (ισχυρίζεται) ουδέν του θύμου (θυμάρι) ήδιον  (γλυκύτερον) όζειν •  Και μείζω του ποδός τα  υποδήματα φορείν •  Και μεγάλη τη φωνή λαλείν •  Και τοις μέν φίλοις και οικείοις απιστείν•  Και αναβεβλημένος άνω του γόνατος καθιζάνει (κάθεται), ώστε τα γυμνά αυτού φαίνεσθαι-                         Θεοφράστου Χαρακτήρες, Αγροίκος 4.2-4.9

Σατυρικά ψευδώνυμα στη εργογραφία του Λουκιανού

• Κρανίων Σκελετίωνος Νεκυσιεύς φυλής Αλιβαντίδος (νεκρόπολης) Μέννιπος ή Νεκυομαντεία
• Μεγαπενθής  Κατάπλους ή Τύραννος 
• Παρρησσιάδης Αληθίωνος  Ελεγξεκέους
• Μεγακλής (κλέος= δόξα)
• Αντίφιλος
• Μεγαλώνυμος
• Θεόμνηστος
• Τυχιάδης
• Σώπολις
• Αττικίων

* Πυγολαμπίς (κωλοφωτιά), σεισοπυγίς = σουσουράδα, καλλίπυγος, μελάμπυγος εκαλείτο ο Ηρακλής, πυγοστόλος.
- Αψάμενος μτχ αορίστου του άπτω = εγγίζω, ακουμπώ.
- Παρρησιάζομαι = Ομιλώ ελεύθερα.
- Λιμμώτω, Αττικόλεκτον = Πεθαίνω της πείνας.
- Σμήχω = Τρίβω, σφουγγίζω.
- Εύδιος (ευ + Δίος = θείος), γαλήνιος.

- Ορέγω = απλώνω, εκτείνω εκ του οποίου και η οργυιά, ενώ ορέγομαιι = επιθυμώ σφόδρα, εκ του οποίου και η όρεξη.

*Τα λήμματα της Βικιπαίδειας με τις μπλε σημάνσης, καθώς και οΛουκιανός είναι δικά μου

ΝΕΚΡΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ/Σάτιρα θανάτου και κάτω κόσμου, Λουκιανός

ΜΙΝΩΟΣ ΚΑΙ ΣΩΣΤΡΑΤΟΥ- Τω πρώτω παρασχόντι την αιτίαν.

ΜΙΝ. Αυτόν μεν εδώ (ουτοσί) το ληστή, τον Σώστρατο, ρίξτε τον (εμβεβλήσθω) στον Πυριφλεγέθοντα, τον δε ιέροσυλο ας τον κατασπαράξει η χίμαιρα, τον δε τύραννο, Ερμή, βάλτε τον κοντά στο Τιτυό [2] για να του τρώνε κι΄αυτουνού το συκώτι τα όρνια∙ εσείς δε οι αγαθοί πηγαίνετε γρήγορα στα Ηλύσια πεδία και κατοικείτε τα νησιά των Μακάρων[3] για όσα καλά κάνατε στη ζωή σας.

ΣΩΣΤΡ. Άκουσέ με (σε παρακαλώ), Μίνωα, για να κρίνεις αν έχω δίκαιο.

ΜΙΝ. Πάλι να σ΄ακούσω; Μα δεν κατηγορήθηκες, Σώστρατε, πως είσαι κακορίζικος και πως σκότωσες τόσους ανθρώπους;

ΣΩΣΤΡ. Κατηγορήθηκα μεν, αλλά πρέπει να εξετάσεις και αν δικαίως θα τιμωρηθώ∙ όσα έκαμα, όταν ζούσα, τα έκαμα από τη μοίρα μου (επεκέκλωστό μοι), όπως τα κανόνισε η Κλωθώ[4]∙ Ό,τι έκαμα δεν το έκαμα θεληματικά.

ΜΙΝ. Βέβαια, η μοίρα σου τα κανόνισε.

ΣΩΣΤΡ. Λοιπόν, όλοι οι άνθρωποι καλοί και κακοί νομίζουμε πως κάνουμε το θέλημα της μοίρας, δεν είναι έτσι;

ΜΙΝ. Ναι, η Κλωθώ κανονίζει στο καθένα, άμα γεννηθεί, τι θα κάνει στη ζωή του.

ΣΩΣΤΡ. Αν λοιπόν κάποιος αναγκασθεί από άλλον να σκοτώσει και δεν μπορεί να παρακούσει σ΄εκείνον που τον βάζει με το ζόρι (εκείνω βιαζομένω) να κάνει το κακό, όπως λ.χ. ο δήμιος ή ο σωματοφύλακας (δορυφόρος [5]) που διατάζεται από τον δικαστή ή τον τύραννο ποιόν στη περίπτωση αυτή θα κατηγορήσεις για το φόνο;

ΜΙΝ. Φανερόν είναι ότι θα κατηγορήσω το δικαστή ή τον τύραννο και όχι το ξίφος που χρησίμεψε στο φόνο∙ γιατί το εργαλείο είναι υπηρέτης και όργανο του θυμού σ΄εκείνον που είναι η πρώτη αιτία του φόνου (Τω πρώτω παρασχόντι την αιτίαν).

ΣΩΣΤΡ. Εύγε, Μίνωα, γιατί ενισχύεις το επιχείρημά μου. Αν έρθει κ΄όποιος υπηρέτης εκ μέρους του αφεντικού του και μας φέρει χρυσάφι ή ασήμι σε ποιόν θα χρωστάμε τη χάρη ή ποιόν πρέπει να αναγνωρίσουμε για ευεργέτη.

ΜΙΝ. Φυσικά εκείνον που μας το έστειλε (τον πέμψαντα), Σώστρατε, γιατί εκείνος που το έφερε ήταν υπηρέτης.

ΣΩΣΤΡ. Βλέπεις λοιπόν πως άδικα κάνεις να τιμωρείς εμάς που παίζουμε το ρόλο του υπηρέτη και κάνουμε εκείνα που μας προστάζει η Κλωθώ και να τιμάς εκείνους που προσφέρανε αγαθά χωρίς να είναι δικά τους;

ΜΙΝ. Άκουσε, Σώστρατε, και πολλά άλλα αν καλοεξετάσεις θα διαπιστώσεις πως δεν γίνονται με τη λογική. Ωστόσο από την ερώτησή σου κέρδισες τούτο, φάνηκες πως δεν είσαι μόνο ληστής αλλά και ένας σοφιστής [6]. Απόλυσέ τον, Ερμή, και ας μη ξανατιμωρηθεί. Κοίτα όμως να μη δασκαλέψει και τους άλλους πεθαμένους να μου κάνουν τέτοιες ερωτήσεις.

[1] Και τους μεν εκ της Ασίας Ραδάμανθυς κρινεί, τους δε εκ της Ευρώπης Αιακός∙ Min% de\presbeia dwsw epidiakrinein (δεύτερος βαθμός δικαιοδοσίας), εάν απόρητόν τι τω ετέρω, ίνα ως δικαιοτάτη η κρίσις v (να είναι) περί της πορείας τοις ανθρώποις. Πλάτων, Γοργίας 524α.

-Επιδιακρίνω = αποφασίζω ως διαιτητής, αναθεωρώ δίκην.

[2] Ο Τιτυός κατά την παράδοση ήταν γιος της Γης∙ το συκώτι του δε στον 'Αδη που ήταν το έτρωγαν νύχτα ημέρα τα όρνια για τιμωρία του επειδή αποζήτησε να βιάσει τη Λητώ.

[3] Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, υπήρχαν τέσσερις βαθμίδες ευτυχίας. Αρχικά ο όλβιος είναι εκείνος που έχει γνωρίσει την ευτυχία μέσω των χρημάτων και των υλικών γενικά αγαθών. Ευδαίμων   είναι όποιος διαθέτει εσωτερική ηρεμία, καλή καταγωγή και καλό δαίμονα. Ο  ευτυχής  είναι  ο άνθρωπος που ευχαριστέται με τα μικροπράγματα της ζωής. Ανώτατη βαθμίδα είναι ο μακάριος, αυτός που μπορεί να πλησιάσει τους Μάκαρες    θεούς   εκ του οποίου κι η νεοελληνική έκφραση <<μακαρίτης>>.

[4] Κλωθώ, μια από τις τρεις Μοίρες (Λάχεσις, Άτραπος) που αμέσως μετά τη γέννηση κάθε ανθρώπου άρχιζε να κλώθει νήμα που το μήκος του όριζε τη διάρκεια της ζωής του.

[5] Δορυφόρος <Φέρω δόρυ, δηλ. περιτριγυρίζω συνεχώς και αδιάλειπτα με το δόρυ για να προστατέψω κάποιον αξιωματούχο.

[6] Με την σημερινή έννοια δηλ. εκείνος που περίτεχνα και απατηλά λεπτολογεί στην επιχειρηματολογία του για να επικρατήσει του συνομιλητή του (κακώς χρήσθαι τον λόγον).

Από το χρονογράφημα του Παύλου Νιρβάνα,ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΦΙΛΙΑ.*



Boats in rough Waters- Βασίλείου Χατζή.
Πινακοθήκη Ευαγ.Αβέρωφ-Μέτσοβο



ΝΙΡΒΑΝΑΣ ΠΑΥΛΟΣ (1866-1937). Πολυγραφώτατος, διηγηματογράφος, μυθιστοριογράφος, ποιητής θεατρικός συγγραφέας, κριτικός, διέπρεψεν ιδίως ως χρονογράφος. Διετέλεσε μέλος της Ακαδημίας. Διεκρίθη κυρίως δια την ευγένειαν του γλωσσικού ύφους του

Δύο μεγάλους φίλους έχουν τα βιβλία εις τον κόσμον αυτόν:

τους ποντικούς και τους Έλληνας. Κάθε άνθρωπος, που έχει εις το σπίτι του το περιττόν έπιπλον, το ονομαζόμενον βιβλιοθήκη, είναι εις θέσιν να το γνωρίζει.

Εγώ, λόγου χάριν, εάν είχα κάποτε μερικά βιβλία και εάν δεν έχω σήμερον, το οφείλω εις τους δύο αυτούς παράγοντας. Τα μισά μου τα έφαγαν οι ποντικοί, χωρίς να γίνουν σοφότεροι από ό,τι ήσαν. Τα άλλα μισά μου τα έφαγαν οι φιλαναγνώσται φίλοι.

-Μου δανείζεις, καημένε, κανένα βιβλίο, να περνάω την ώρα μου;

-Πολύ ευχαρίστως, φίλε μου. Τι είδος βιβλίου θέλεις;

-Ό,τι και να είναι! Μου είναι αδιάφορον.

Ο Έλλην φιλαναγνώστης δεν έχει προτιμήσεις. Τον ενδιαφέρουν εξ ίσου όλα τα βιβλία. Πως ημπορεί λοιπόν να του αρνηθεί κανείς τον πνευματικόν άρτον; Δεν το αρνήθηκα ποτέ μου εις κανένα. Βαθμηδόν τα ερμάρια της βιβλιοθήκης μου ήρχισαν να χάσκουν ως γεροντική οδοντοστοιχία.

Αυτά τα βιβλία που εδανείσατε, κύριε, δεν θα ξαναγυρίσουν καμιά φορά• μου είπε κάποτε η υπηρέτριά μου, η επιφορτισμένη με το ξεσκόνισμα της βιβλιοθήκης, και η οποία απεστρέφετο τα κενά, όπως η φύσις.

-Θα ξαναγυρίσουν κάποτε, παιδί μου• της είπα. Αλλά ταξίδι είναι αυτό, βλέπεις. Ποιος ξέρει τις τους συνέβη στο δρόμο; Υπάρχουν, όπως γνωρίζεις και ναυάγια.

Ωμιλούσα εκ ναυτικής πείρας. Πράγματι, πολλά από τα πτωχά μου βιβλία δεν εγύρισαν ποτέ.. Κύριος οίδεν εις ποιους ωκεανούς έχουν ναυαγήσει. Τα επερίμενα, όπως περιμένει κανείς τους ξενιτευμένους του, τρέμων να βάλει το κακόν εις τον νουν του. Και εξακολουθώ να ζω με την τραγικήν αυτήν προσδοκίαν. Ποιος ξέρει! Και ο Ροβινσών** είχε χαθεί χρόνια και χρόνια. Οι δικοί του τον εθεωρούσαν χαμένον. Έξαφνα ένα ευσπλαχνικόν κύμα τον έφερε εις την πάτριον γην. Αλλά μήπως ο Οδυσσεύς; Πόσους ενιαυτούς τον επερίμενεν η Πηνελόπη; Εξαναγύρισε και αυτός εις την Ιθάκην. Διατί να μην ελπίζω και εγώ ότι η Ιθάκη της βιβλιοθήκης μου θα ξαναδεχθεί κάποτε τους Οδυσσείς της;

Εν τω μεταξύ μερικοί από τους ξενιτευμένους μου φθάνουν έξαφνα εκεί που δεν τους περιμένω. Και όλοι έχουν την θλιβεράν όψιν των ναυαγών. Όλοι διηγούνται από μίαν τραγωδίαν. Κουρελιασμένοι, βρώμικοι, ακρωτιαρισμένοι, αγνώριστοι. Από τον ένα λείπει το εξώφυλλον. Από τον άλλον τα μισά φύλλα. Άλλος είναι γεμάτος λαδιές, ως πετσέτα λαϊκού οινομαγειρείου. Και άλλος μαρτυρεί με τις καπνιές και την στεατίνην, που εικονογραφούν τας σελίδας του, ότι κατά το διάστημα της αποσίας του, κατεγίνετο να σβήνει κάθε βράδυ το σπερματσέτο του φιλομαθούς φίλου, εις την υπηρεσίαν του οποίου είχεν αποσπασθεί. Ο τελευταίος, όταν μου επέστρεψε το ταλαίπωρον βιβλίον, εθεώρησεν υποχρέωσίν του να μου δικαιολογήσει *** το ασύνηθες γεγονός:

-- Σου έφερα, μου είπε, εκείνο το βιβλίο. Δεν μου χρησιμεύει πλέον. Έβαλα, ξέρεις ηλεκτρικό στο σπίτι μου και δεν μεταχειρίζομαι τώρα σπερματσέτο.

Εννοείται ότι κατόπιν των αλλεπαλλήλων αυτών συγκινήσεων, που μου δημιούργησε η βιβλιοθήκη μου, έπαυσα προ πολλού ν΄αγορἀζω βιβλία. Υπάρχουν τόσοι βιβλιόφιλοι εις την Ελλάδα, ώστε να μη χρειάζωμαι κι΄εγώ. Εξάκαμα λοιπόν και τα τελευταία μου βιβλία και απέστειλα το σχετικόν έπιπλον εις την κουζίναν, δια να χρησιμεύσει ως πιατοθήκη.

Το συμπέρασμα είναι ότι όποιος αγαπά τα ζώα και τα βιβλία εις την Ελλάδα, δεν πρέπει να έχει ούτε ζώα ούτε βιβλία. Αποτελούν ένα διαρκή πόνον ψυχής.

* ΑΠΟ ΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ, δια τους μαθητάς της Δ΄ Γυμνασίου (1961-62). Ίσως το καλύτερο που διδάχθηκε ποτέ, με λεξιλόγιο και σύντομες περιεκτικές βιογραφικές  σημeιώσεις στο τέλος του βιβλίου. Από την Ε΄΄ΕΝΟΤΗΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΑ (Κείμενα 9). Κοινωνική Ζωή 12, Ελληνική Φύση και ελληνικοί τόποι (22), Βυζαντινά- Μεταβυζαντινά (10) γιατί  παράλληλα διδάσκονταν η Ιστορία του Βυζαντίου.....

** Ροβινσών, ο πρωταγωνιστής του ομώνυμου περιπετειώδους μυθιστορήματος, έργου του Άγγλου συγγραφέως Δανιήλ Ντεφόε, το οποίον εδημοσιεύθη, το 1719.

*** Προς τον απαίδευτον και πολλά βιβλία ωνούμενο (αγοράζοντα ) Εκδόσεις Κάκτος , Λουκιανός.. αλλ΄όνος λύρας ακούει κινών τα ώτα, ..ενώ η σκέψη σου χωλαίνει και στηρίζεται σε πόδια από ξύλο συκιάς της αγοράζεις χρυσά υποδήματα με τα οποία ακόμα κι ένας αρτιμελής θα δίσταζε  να περπατήσει.